सुनिल तुगनायत, सिटी हब मिडिया वणी…
घराची विस्कटलेली घडी बसवणारी, कष्टाने संसार सांधणारी ‘स्त्री’ जेव्हा झटपट पैसा मिळवून देणाऱ्या जुगाराच्या आहारी जाते, तेव्हा फक्त एक घर नाही, तर संपूर्ण कुटुंब उद्ध्वस्त होण्याच्या मार्गावर लागते. वणी शहरात सध्या असंच काहीसं धक्कादायक चित्र समोर येत आहे. एरवी पुरुषांची मक्तेदारी समजल्या जाणाऱ्या ‘मटका’ व्यवसायात आता महिलांची, विशेषतः रोजमजुरी करणाऱ्या कष्टकरी महिलांची संख्या लक्षणीयरीत्या वाढताना दिसत आहे. त्यांच्या आपसातील संभाषणाचे कोडवर्ड ऐकून भलेभले चक्रावून जातील, अशी ‘आकड्यांची बाजीगरी’ सध्या वणीतील गल्लीबोळांत पाहायला मिळत आहे.
नागो, मोदी, टकला’… कोडवर्डची अजब दुनिया!
काही दिवसांपूर्वी वणीतील एका जागेवरून फेरफटका मारत असताना दोन महिला आपसात चर्चा करताना दिसल्या. एकीने विचारले, *”आज आलं?”* त्यावर दुसरीने उत्तर दिले, *”नागो, मोदी, मेंढी!”* ऐकून पहिली म्हणाली, *”आज जमलं नाही, दिवस बरोबर नव्हता…”* ऐकणाऱ्याला वाटेल की त्या आपल्या घरपरिवारातील काहीतरी खाजगी चर्चा करत आहेत आणि कोणाला समजू नये म्हणून ही सांकेतिक भाषा वापरत आहेत.
परंतु, दुसऱ्या दिवशी त्याच जागी महिलांचा एक मोठा ग्रुप जमला होता आणि तिथे ‘टकला, लंगडा, चॉकलेट’ अशा शब्दांचा सर्रास वापर होत होता. परिसरातील एका दुकानदाराकडे याबद्दल विचारणा केली असता धक्कादायक वास्तव समोर आले. तो दुकानदार हसून म्हणाला, *”काय भाऊ, तुम्हाला समजलं नाही? या सर्व बाया मटक्याच्या आकड्यांबद्दल बोलत आहेत! आज कुठला आकडा फसला, आज काय आलं, आज किती पैसे लावले… यावर त्यांची ही चर्चा आहे.”*
कमी शिकलेल्या, रोजमजुरी करणाऱ्या या महिला दिवसाची मजुरी मिळताच अतिशय मन लावून या आकड्यांची जोडतोड करतात आणि एक आकडा ‘फिक्स’ करून आपला डाव लावतात. या बायांनी स्वतःची एक वेगळीच डिक्शनरी तयार केली आहे:
* **एक्का** – १, **मोदी** – २, **तीर्री** – ३, **चॉकलेट** – ४
* **वामनराव** – ५, **लंगडा** – ७, **टकला** – ८, **नागो** – ९, **मेंढी** – १०
‘इजी मनी’चं घातक व्यसन…
सकाळपासून रात्रीपर्यंत कुठला आकडा फसला याची वाट पाहिली जाते. १० रुपयांपासून सुरू झालेला हा खेळ १००, २००, ५०० ते हजार रुपयांपर्यंत पोहोचतो. ज्या दिवशी आकडा फसला तो दिवस ‘सोन्याचा’ वाटतो, पण त्या नादात रोज पदरी फक्त नुकसान पडते. कधीतरी होणाऱ्या फायद्याच्या आशेने कष्टाने कमावलेला पैसा या ‘झटपट’ पैशाच्या हव्यासापोटी पाण्यात जात आहे. दारू, खर्रा या व्यसनांनंतर आता मटक्यासारखं आर्थिकदृष्ट्या कंगाल करणारं व्यसन महिलांमध्ये फोफावत चाललं आहे.
स्त्री संसार सांभाळते, उद्ध्वस्त करत नाही…
अशी आपली सामाजिक धारणा आहे. पण जेव्हा गरिबी, अज्ञान आणि झटपट श्रीमंत होण्याची हाव एकत्र येते, तेव्हा स्थानिक परिस्थिती बदलताना दिसत आहे. आज वणीत पुरुषांच्या बरोबरीने महिलाही मटका बहाद्दर बनू लागल्या आहेत, ही धोक्याची घंटा आहे.
पोलिसांसमोर नवीन आव्हान: आता महिला स्क्वॉडची गरज?
अवैध मटका आणि जुगाराच्या अड्ड्यांवर पोलीस नेहमीच धाडी टाकतात. लोकांवर कारवाई केली जाते, रक्कम आणि चिठ्ठ्या ताब्यात घेण्यात येतात. मात्र, आता महिलांचा या व्यवसायातील आणि खेळण्यातील थेट सहभाग पाहता, पोलिसांना धाडी टाकताना विशेष ‘महिला स्क्वॉड’ (Woman Squad) सोबत ठेवावे लागणार आहे, असे चित्र समोर येत आहे. गुन्हेगारी आणि अवैध धंद्यांचे हे बदलते रूप कायदा आणि सुव्यवस्थेसाठी नवीन आव्हान ठरत आहे.
या बाबीकडे समाजाने आणि प्रशासनाने अतिशय गंभीरपणे पाहण्याची आवश्यकता आहे.
1. **बचत गटांचे समुपदेशन:** महिला बचत गटांच्या माध्यमातून अशा जुगारी प्रवृत्तीविरुद्ध स्थानिक पातळीवर जागृती करणे गरजेचे आहे.
2. **अवैध अड्ड्यांवर कडक कारवाई:** शहरात महिलांपर्यंत मटक्याच्या चिठ्ठ्या पोहोचवणारे मुख्य सूत्रधार कोण आहेत, शोधून त्यांच्या मुसक्या आवळणे गरजेचे आहे.
3. **कष्टाच्या पैशाचे मूल्य:** झटपट मिळणारा पैसा हा कधीच टिकत नाही आणि जुगारातून कोणीही सुखी झालेलं नाही, हा धडा या कुटुंबांना पटवून द्यावा लागेल.
वेळेतच जर या ‘आकड्यांच्या बाजीगरी’ला लगाम घातला नाही, तर मजुरी करून चालणारे वणीतील अनेक गरिबांचे संसार रस्त्यावर यायला वेळ लागणार नाही.
